2018/04/15

ETXEZ ETXEKO DEBOZIOZKO IRUDIAK

Egia esan nahi bada, oraingo ohitura hau desagertzear dagoenetako bat da. Garai batean, erlijioak gaur duen baino ospe handiagoa zeukan garaikoa da ohitura bera, eta gaur, ostera, erdi fosilak dira etxez etxe, baserriz baserri ibiltzen diren deboziozko zaindarien irudiak, eta laster batean galduko direnak. Gure gurasoek maitasunez eta errespetuz zaintzen zituztenak baziren ere, gaur, herriko hainbat auzotako azken bezeroen etxeetan soilik mantentzen da bizirik usadio hau.

Hiru izan dira Antzuolan etxez etxe ibili diren irudiak: Arantzazuko Amabirjina, Berriotxoako Balentin eta Milagrosia amabirjina.

Hilabete gehienez edo hamabost bat gutxienez  egoten dira gutxi gora behera etxe bakoitzean, bai etxeko sukaldean edo egon gelan. Bukaeran, otoitzaldi edo errezua eginez, limosnatxo bat sartzen da zaindariaren kutxatxoan. Ondoren, etxeko andreak irudia hartu eta zerrendan tokatzen zaionari eramaten dio irudia, eta horrela berriro bueltan etorri arte.

Batzuetan istriputxoak ere egoten dira, eta kristala apurtu edota barruko irudiak (igeltsezkoak dira) printzatu egiten dira; baita diru kutxaren zerraila ere hondatu!

Auzo bakoitzak dauka bere irudi propioa, eta txandaka auzotarren artean banatzen da. Ondoren, euretako batek, bueltan etortzen zaionean, eta giltza daukanez, batzen du  dirua ondoren parrokiara eramateko.

Basilik dioskunez 380 bat euro batzen dira urtero sistema honen bidez.

Beraz, oraindik ikusten badugu emakumeren bat kutxatxo susmagarri batekin etxeren bateko atea joten, lasai, ziur Arantzazuko Ama, Berriotxoako Balentin edo Milagrosia dela, etxez aldatzen!!!


BERRIOTXOAKO BALENTIN

 BERRIOTXOAKO BALENTIN ETA ALDE BATERA ETA BESTEA OTOITZALDIA EDO ERREZUA EGITEKO TESTUA EUSKARAZ ETA GAZTELERAZ.


 AZPIAN IKUS DAITEKE DIRUA SARTZEKO TOKIA


ARANTZAZUKO AMABIRJINA

 
ONDARRA, IBARRONDO ETA KALEGOI AUZOAN IBILTZEN ZIREN/DIREN ETXEAK.  AUZO BAKOITZAK BERE ZERRENDA DU.
GILTZAK DIRU KUTXATIK KENTZEKO
 
 LA MILAGROSA EDO MILAGROSIA


"La Milagrosa" edo "Milagrosia" Kalebarrengo hamazazpi etxeetan dabilen irudia da. Egia esateko, oso kutxa landua dauka Milagrosia irudiak, eta itxuraz ondo mantentzen da. Arantxa Artolazabalek dioskun bezala betidanik ezagutu du berak etxean irudia, bere gurasoek ere hartzen omen zutelako. Hala ere, ez da bere etorkizunaz oso baikorra, eta urte ez askoren barruan ohitura hau galtzeko arriskuan ikusten du.



Eskerrik asko Maria Dolores Arbuluri eta Arantxa Artolazabali argazkiak ateratzeko emandako erraztasunagatik, eta Basilio Ormazabali bere informazioarengatik ere.




2018/04/01

ARANSORO ERREKA, ITURBURUA ETA ITURRIA

Ez da agian oso ezaguna izango erreka honen izena herritarren artean, nahiz eta oso auzo edo inguru ezagunetik pasa, Irimoegigoitik.

Errekatxo hau Otamendira ailegatu aurretik "Los Vascongados" trenbidearen biaduktu azpitik pasatzen da. Azpi horretan beste iturburu bat (Otamendiko iturria ere hornitzen duena) dago, eta garai batean Olaran lantokiak aprobetxatzen zituen bere urak larruontze ekoizpenerako. 

Hala, tutuen bitartez ur guzti hori trenbidearen azpian dagoen kutxeta batean batzen zen (eta da). Kutxeta horretatik Irala baserri aurrean dagoen ur biltegiraino kanalizatu eta eramaten da. Garai batean, Olaran lantokia martxan zegoenean, ur tutu baten bidez jaisten zen ura Ondarreraino, lantokiraino.

Esan,Garitanoren aroztegiak ere aprobetxatzen zuela ur hau.

Gaur, berriz, Irala baserri aurrean botatzen ditu urak, eta bere inguruko baratzak ureztatzeko ere erabiltzen da, eta baita iturri gisa ere.

 ARANSORO ERREKA eta ITURBURUA: 
KUTXETA ETA TUTUAK
 URAK BIDERATZEKO KUTXETA
UR KANALIZATUA JARRAITZEKO KUTXETA BATZUK ERE BADAUDE BIDEAN


IRALAKO URA/ITURRIA


ARANSORO ERREKA, ITURBURUA ETA ITURRIA

2018/03/30

ZUHAITZ, BASO ETA IKATZ TOKIEN ARTEKO IBILBIDEA


MENDI IBILBIDE BATEN KRONIKA: HERRIKO ZUHAITZAK, BASOAK, IKATZ-TOKIAK ETA BESTE ALDERDI BATZUK EZAGUTZEN, ETA BIDE BATEZ HERRIKO TOPONIMIA BERRESKURATZEN

(Antzuola-Irigain-Urkillu-Arrandariak (Ozaeta eta Torre)-Pagandi-Lizargarate-Koroso-Argileku-Iraikorta-Ojarrola-Antxintxardi-Antzuola)

Ibilbidea Olaranen hasiko dugu, Sagasti auzoan, eta Irigainera (Irain) joango gara. Bertako bidea jarraituz, eta Loieta nahiz Altzeta baserrietara hartzen den bidegurutzetik pasatuz, Urkillura edo garai bateko Kargalekura iritsiko gara. Hemendik, Korosora doan Oñatiko bidea ezkerra aldean lagata, Arrandariozaeta eta Arrandaritorrera doana hartuko dugu.
 
Arrandariozaeta baserrian

Hala, herritik lau kilometrotara, Arrandariozaetarekin bat egingo dugu, eta ondoren, iturri ederra pasatu eta gero, Arrandaritorrera iritsiko gara. Bertan dagoen iturri berria ikusiko dugu, eta garai bateko soroetako horma zaharrak alboan dauzkagula, Agiña (Hagina) errekara joango gara. Bertatik hasiko dugu Koroso aldera igotzen.

Berehala, baina, inguruan dauden ikatz tokiak eta haginak ikusteko geldituko gara. Tamaina ezberdinetako haginak, hain zuzen. Gorago, eguraldi euritsua denez, Lizargarate iturritik datorren errekatxoa ere urez gainezka ikusteko aukera izango dugu.
   Hagina

Hemendik gora, Pagaundira iritsiko gara, udalerriak daukan pagadi handi eta ederrenetakora. Bertan, adin desberdinetako, egoera anitzeko lepatutako pago motzak ikusteko aukera dago, asko eta asko garai batean ikatzetarako erabiliak, baina gaur lerden batzuk bezain gaizo besteok.


Lizargarateko iturria

Pagadia Lizargarate aldera, behetik gora zeharkatuko dugu, eta bertako iturria bisitatzeko ere erabiliko dugu. Ur asko dario Lizargarateko iturriari, bere ur aska gainezka dago. Ura edan ondoren, Lizargarate baserrira igoko dugu, Antzuola eta Oñatiko mugarrien artean Korosora doan bidea hartuz. 

Korosotik Argileku txaboletara (1929) joko dugu. Ez aspaldi arte bertan ematen zion urte berriari hasiera Arrola mendi elkarteak.

Ez dugu Arrola aldera joko, baizik eta Iraikortako bidea hartuko dugu, garai batean Eltxikorta baserriko Josepak (eta bere astoak) Zumarraga eta Urretxuko merkatura joateko hartzen zuen bide bera. Iraikortako txabolak ere erdi zutik ikusten ditugu bidean.

Iraikortan jausi zen hegazkin mota.

Hegal honetan ere jausi omen zen 1921eko maiatzaren 19an Andrew Haig Forson britainarrak zeraman hegazkina. Bertan hil zen. Lasartetik omen zetorren, Madrilera joan asmoz. Behe laino handia omen zegoen orduan. Hainbestekoa izan zen hegazkinak lurra jo zuenean danbadakoa, inguruan lanean zabiltzaten ikazgileak azkar joan zirela bertara. Ordurako hilda zegoen Andrew. Derio inguruan dagoen Bretainia Handiko kanposantuan hilobiratu zuten.

Pagandin, lepatutako pagoak ikusten.
 
Oso inguru harritsua da inguru hau, baita aurretik aipatutako lur sailak ere, eta herriko hainbat obretako, herriko parrokia edo frontoia bera eraikitzeko ere erabili ziren hemengo harriak.

 
Igazgileak Arrolan

Iraikortatik (Irikorta) Ojarrolan sartuk gara, eta goitik beherako bidean, berez sortutako izeiak (batzuk 50/60 bat metro dauzkatenak) ikus daitezke, baita tartean berez hazitako pinu gorri ale batzuk ere. Izeiak daukan egurra oso ona omen zen garai hartako itsasontzien mastak-eta egiteko, zuzen-zuzen hazi eta egur gogorra omen dauka eta. 

Ojarrolan herriko ikatz-gune ugariak ikus daitezke. Lur sail honetan bilduko da udalerriko ikatz toki zabalena. Oraindik ere posible da garai hartan egindako ikatza ere biltzea!

Ikatza Ojarrolan

Beherantz pista jarraituz, Antxintxardi aldera iritsiko gara, gaur txabola bat dagoen ingurura; edota baita goitik behera datorren Antxintxardi errekarekin bat egin arte.  

Urkillu aldera goaz, beherantz, baina tartean garai batean Mendibilen zegoen Olarango ur putzura ura zeraman kanalarekin bat egingo dugu, gaur ia desagertuta dagoena. Esan, urtegitxo hartatik ura Antigua auzoan zegoen Olaran lantokiaren indarretxera joaten zela, ondoren uraren bitartez lantokirako argindarra ateraz.

Urkillutik, berriz, Iragain errekarekin batera Antiguara jaitsiko gara.

Lau ordu eta erdiko, eta 12 bat kilometroko ibilbide ederra, lasaia eta ezezaguna egin dugu, eta gorputzaren ariketa fisikoarekin jasotako herri jakintzarekin batera gustura goaz … nahiz eta ia ibilbide osoan atertu ez! 


 ARROLA MENDIZALE TALDEA `ARGILEKUN´, 2018ko MARTXOAREN 25ean

2018/03/24

"EXVOTO" edo ESKAINTZAK

Badaude elizetan, ermitetan agian jende askorentzat ezezagunak diren bitxikeri batzuk. Euretako bat  "exvoto"-ak edota eskaintzak dira. Egia esanda ez dago erderazko "exvoto" itzultzen duen euskarazko hitzik, baina ezin esan gure elizetan arraroak direnik. Ugariak dira han eta hemen egiten diren eskaintzak edo "exvoto"ak, besteak beste aldez aurretik egindako botoa edo eskaera betetzen bada.

Adibidez, santutegietara-eta joan besterik ez dago ikusteko sarritan nola han eta hemen egoten diren zabalduta estanpa, arrosario edo beste objektu batzuk, eskaera egin duenak eskaitza eta oroigarri gisa bertan lagatakoak.

Antzuolako parrokian ere badugu horrelako bat, garai batean, baina, Uzarragako parrokian egon zena. Balio handikoa ere badena, kontuan badugu XVII. mendean eginiko margoa dela.Honatx:



Antzematen den bezala, ume bat dakusagu margoan, otoi eginez. Goian, eskuma aldean,berriz, erregutu zitzaion Jaungoikoaren bildotsa dago. Behean, berriz, testu hau idatzita:

"DIEGO ANTONIO DE LARREA, HIJO DE JUAN DE LARREA Y DE FRANCISCA DE EGUIA, DESPUES DE GASTAR MUCHOS DIAS CON MEDICOS Y CIRUXANOS BUSCANDO REMEDIO A UNA LLAGA YNCURABLE, VINO A LA PAROQUIA DE SAN JUAN DE USÇARAGA AÇER NOBENA Y AL QUINTO DIAS YA ESTABA SANO",


 Diego Antonio Larrea Eguialuce

Aurrez aurre dugu, bada, Diego Antonio Larrea, 1656an Bergaran jaio zena, eta urte bereko azaroaren 11n bataiatu zutena Bergarako San Pedro parrokian. Gurasoak Juan Martinez Larrea eta Francisca Martinez Eguialuce ziren. Beraz, ez ziren antzuolarrak. 

XVII. mendearen 60-70. hamarkadako Diegoren erretratua da ikusten duguna gaur Errukizko Amaren sakristian. Ez dakigu norena den margoa, baina zehaztasunez egindakoa dela bai, ikusi besterik ez dago haurraren aurpegia eta arroparen apaingarriak.


Jaungoikoaren bildotsa.

Badakigu noiz hil zen Diego: 1693ko apirilaren 21ean. Beraz, badirudi gainditu zuela aipatzen den gaixotasuna, eta ondoren, beste zerbaitekin-edo, hil zela. Hori bai, gazte, 37 urte bete behar zituela.

Beraz, XVII. mendeko margo hau ikusi nahi izanez gero, parrokiaren sakristian duzue, zain.



Iturriak:
  • Donostiako Elizbarrutiko Artxiboa
  • Herriko parrokia


2018/03/17

ARROLAN IZANDAKO HEGAZKIN ISTRIPUA (1921)

Gurasoengandik jakin izan genuen Arrolan gertatu omen zela hezgazkin istripu bat eta horren ondorioz hezgazkin gidaria ere hil omen zela, Irikorta iturria dagoen magalarekin topo eginda. Behe laino itxia omen zegoen une hartan, eta arrazoi hori edota besteren bat ere tartean egon zitekeelarik, kontua da  ingelesa omen zen Andrew Haig Forson hil zela bertan.



ANDRES HAIG FORSON, ANZUOLA bilaketarekin bat datozen irudiak

ERA HONETAKO HEZGAZKINA JAUSI ZEN ARROLA GAINEAN, ANDRESEK LAN EGITEN ZUEN HEGAZKI KONPAINIAK (BRISTOL AEROPLANE Co Ltd) ERABILTZEN ZITUENAK
Orduan aerodromoa Lasarten zegoen, eta bertatik Madrilera zihoan ` Bristol Tourer ´ izeneko hegazkin mota batekin aipatutako hegazkin gidaria. Dirudienez Espainiara etorri omen zen Bayo izeneko dirudun madrildar bati hegan irakasteko asmoz. 

irikorta bilaketarekin bat datozen irudiak
Iturri inguruan jausi zen hegazkina.

1921eko maiatzaren 19a zen. Eguraldi eskasa zegoen, behe laino handikoa. Danbateko handia izan omen zen arratsaldeko 14:00etan inguruko ikazgileek-eta entzundakoa. Herriko apaiz eta medikuari deitu zieten ikazkinek, baina berandu, hilda topatu zutelako hegazkin gidaria. Hil agiriak dioskunez 27 urteko gaztea omen zen. Bretaina handiko Albert E. Danson hegazkin konpainikoarentzat lana egiten zuena.

Sondika eta Derion artean, Bizkaian, bertan dagoen Bretaina Handiko kanposantuan hilobiratu zuten bere gorputza.



La Correspondencia de España : diario universal de noticias: Año LXXIV Número 23033 - 1921 mayo 20

HERIOTZA AGIRIA
 

Iturria:

  • Antzuolako errolda zibila.
  • http://www.rcawsey.co.uk/Accf1930.htm
  • http://universitystory.gla.ac.uk/ww1-biography/?id=841