2013/05/18

SAN ISIDRO (MAIATZAK 15): LEHEN SEKTOREAREN KRISIA

Gaur herrian ospatzen den ferixak garai batean ospatzen zenarekin zer ikusi handirik ez dauka. Lehen sektorearen esku-lana Antzuolan nahiko xumea da, nahiz eta  merkatura begira zuzendutako ustiaketa egon (Lapatza eta Bidaurre, barazki eta fruituak; Altzeta, Otamendi eta Irumendi, abeltzaintzara begira).



 San Isidro Ferixa, 1945. urtean, herriko frontoi aurrean, oraindik estali gabe.

Noiz gertatu zen, bada, nekazaritza eta abeltzaintzarekin loturiko gainbehera?
 
50ko hamarkadatik aurrera nekazaritza eta abeltzaintzaren produkzioan, lehendabiziko beherako dinamika antzematen zen industrializazio berriari begira. Hemen ditugu hainbat datu esaten duguna sendotzen:

GARI PRODUKZIOA (1942-1966)
UZTA URTEA
Esplotazio
Sailak
Ha/areak
Kiloak
Eskulana
1942
129
94,06
115.395
901
1952
117
100
140.330
846
1958
100
70,25
98.400
762
1962
72
41,60
70.800
473
1964
54
41,12
74.016
367
1966
47
36,59
80.498
321
Iturria: A.A.H. Zenbait Estatistika, LIVsorta.

Baserrietako bizitzan garia oinarrizko elementua izanda, 40ko hamarkadatik aurrera beherakada nabarmena izan zen, bai azalera mailan eta baita, jakina, eskulan mailan ere. Honetan, lanean 1942an zeuden 901 pertsonatik 321era jaitsi zen 1966an.

Dakigun bezala, gaur desagertuta dagoen uzta da garia. Sarasketa baserria izan omen zen 1983an garia batu zen azken baserria. 

Desagertze horren eragileak jakinekoak dira, baina industrializazioa gure herrian hartzen ari zen garrantzia eta eskulan beharrak du, batez ere 60ko hamarkadara iristen den heinean, horren errua.

Artoak ordezkatu zuen gariaren gainbehera, ganadu kopurua mantentzeak artoaren produkzioa mantentzea ekarri zuelako. Ikusi bestela datuok:

ARTO PRODUKZIOA (1941-1952)
URTEA
ESPLOTAZIOA
ESKULANA
Ha/areak
KILOAK
1941
127
892
99,02
141.299
1942
129
901
96,42
116.861
1952
117
846
100
150.000
Iturria: A.A.H. Nekazaritza, LIV sorta. Egilea: IROT

Abeltzaintzari dagokionez, kopuruek jaitsierako joera iragartzen zuten, nahiz eta ganadu kopuruen beherakada motelagoa izan.

ABELTZANTZA ANTZUOLAN (1942-1962)

URTEA

Zaldiak
Mandoak
Astoak
Ganaduak
Esne
behiak
Okelatarakoak
Ardiak
Txerriak
Hegaztiak
Esplotazio jabeak
1942
6
-
73
405
219
269
2026
106
2030
129
1952
12
5
93
231
347
291
816
115
1835
117
1959
3
2
94
234
354
287
104
102
1475
100
1960
4
1
72
160
243
214
140
81
1303
81
1961
4
1
70
156
243
214
140
81
1303
75
1962
4
1
70
156
240
212
140
72
1302
72
Iturria: A.A.H. Abere eta automobilen zentsua, 110 sorta eta LIV sorta. Egilea: IROT

Jaitsiera nabarmena, berriz, ardiena. Arrazoiak, arestian esan baldin badira ere, industriaren garapenarekin lotuta daude. Hala ere, esne behi eta okelatarako ganaduaren taldean, beherakada ez zen hain gogorra izan, eta hor badago beste joera bat azpimarratu beharrekoa; hau da, gari-soroak desagerturik, gero eta zelai gehiago zegoen ganadua bertara botatzeko. Bide batez, esneak eta haragiak baserriari garai batean zekarzkion irabaziak kontua hartuz, behiak ez ziren kendu. 

Aurtengo San Isidro ferixa

Baserritarren zeregina, bada, gero eta mistoagoa zen, baserritik eta industriatik bizi ziren. Hala ere, jakina, esplotazioak gero eta gutxiago izanda, oro har, jaitsierak izan ziren abere mota guztietan.
 
"Urrezko garai hartan", beraz, bai ospatzen zela San Isidro jaia baserritar "klase" gizarte baten ikuspegitik, eta ez orain bezala, folklore ikuspegitik. Honatx garai hartan nola ospatzen zen jai hau:

"Baserritarrentzat egun handia izaten zen San Isidro eguna; kalean lan eta baserrian jai izaten zen. Meza nagusia goizean hamarretan izaten zen, eta egun horretarako parrokian dagoen San Isidro, pulpitutik jaitsi egiten zen eta arto landare eta galburu batekin apaintzen zen prozesiorako. 

Meza aurretik prozesioa egiten zen. Elizatik irten eta plazari buelta emanez berriro elizan sartzen zen. San Isidro prozesioan zeramaten andazainak edo “hilobeak” ermandateko komisiorakoak izaten ziren. Auzo bakoitzak zeukan bere ermandatea, eta urtean zehar lau pertsona komisioan elkartzen ziren urteko gorabeherak eramateko. Bada, hauek izaten ziren santua zeramatenak. Txandaka izaten zen: urteren baten Txangalakoak, hurrengoan Lizarragakoak, eta horrelaxe besteak. 
Gainera, egun horretarako ere kanpotik ekartzen zen sermolaria. 

Bazkaria bakoitzak bere etxean egiten zuen, jai egunetako bazkaria izaten zen edo zerbait gehiago. Arratsaldean, berriz, feria. 

  Herriko baserrietatik ekarritako behiak

Feriarako, goizean, eguerdirako, zetorren ganadua (behiak, txerriak...), eta ez orain bezala kamioietan-eta, baizik eta oinez etortzen ziren tratanteak: erosi, saldu, idi zaharrak zeuzkanak berri batzuengatik trukatu... Oso ezaguna zen garai hartan herriko feria, batez ere inguruan San Isidro egunean beste inon ospatzen ez zelako, eta jende asko etortzen zen: Bergaratik, Urretxutik, Ormaiztegitik,... 













San Isidro irudia Errukizko Amaren parrokian

Egun horretan etxean hasteko txerrikumeak bertan erosten zituzten baserritarrak, gero urte osoan etxean hazten zena eta San Martin egunetik aurrera (Azaroan) hiltzen zena.  

Ganaduarekin batera aizkora, aitzur... baserriko tresnak ere saltzen ziren.Idi probak ere egiten ziren. Lehen, herriko plaza asfaltatu baino lehen, plazan egiten ziren idi probak; gero, asfaltatu zenean, Ondarren eta gero, frontoian ”probadero” bat egon zen. Baina hau geroago, Jose Iñurrigarro-eta udaletxean zeudenean. Proba-leku honetan gainera korridoreak egoten ziren apustuak eta kontrolatzeko, eta orduan idiak eta probalariak kanpotik ekartzen ziren.Lehengo San Isidroetan idi probak bertako idiekin egiten ziren. Aizko jokoa ere egiten zen... edo baita pilota partiduak ere: Antzuola Bergararen aurka... Baina gertukoak, ez profesionalak.Erromeria galanta ere egiten zen frontoian, eta kanpotik jendea etortzen zen: Bergaratik, Urretxutik... Irauztako anaiak, Alexandro “Gorriz”, Galardiko Esteban –gero itsutu zena-... ibiltzen ziren joten, pieza bakoitzeko hamar zentimo kobratzen; hau da, fandangoa eta buelta (gero trikitixa eta porrusalda bezala ezagutuak) izaten zen: fandangoa kobratu eta buelta debalde. Baina erromeria hau moztu egiten zen une batean, gero berriro hasteko, elizan maiatzako lorak zirelako. 

Zaldi eta behorrak San Isidro ferixan

Maiatzean izaten zenez San Isidro eguna, elizan maiatzako lorak izenez ezagutzen zen elizkizuna egiten zen, eta bertan, loren bitartez, lorak eskainiz, Amabirjinari eskaintzen zitzaion hilabete osoa, arrosarioa eta kantua eginez. 

Meriendak ere egiten genituen baserritarrak egun horretan".


Informazio gehiago:



 

No hay comentarios:

Publicar un comentario