2014/05/24

HAUTESKUNDEAK ANTZUOLAN (I): 1933KO AUTONOMIA ESTATUTUAREN ERRERERENDUMA

Euskal gizartean egoera politikoek zeresan ugaria eman dute, eta gobernu nahiz ideologia alternantziak handiak izan dira historia modernoan zehar. Euretako bat euskal estatutuarekin zer ikusi dauka. Galdera da gertakari horrek Antzuolan ze eragin izan zuen jakitea. Horri erantzuteko Errepublika garaira (1931-36) jo behar dugu. Baina ezinbestean, lehenengo, testuinguru politiko-juridikoa azter dezagun.

 


1931ko Konstituzioak bere 12. artikuluan esaten zuen “eskualde” batek autonomia izateko baldintza hauek bete behar zituela:

a) Bere udal gehienek proposatu behar dute edo, gutxienez, eskualdeko hautesle-erroldaren bi heren barne hartzen dituztenek.
b) Eskualdeko erroldan inskribatutako hautesleen bi herenek, gutxienez, onartu behar dute Hauteskunde Legeak adierazitako prozeduraren bitartez. Plebiszitua aurkakoa izanez gero, berriro ezingo da autonomia-proposamenik egin bost urte igaro arte.
c) Gorteek onartu behar dute…”. 

Hasierako proiektuak (Lizarrako Estatutua izenez ezagutzen dena) ez zuen aurrera egin hainbat arrazoi juridiko eta politikorengatik eta, Konstituzioak ezarritako mekanismoari jarraituz, Gasteizen 1933ko abuztuaren 6an udal batzarra egin zen (Nafarroa barik). 

Udal horien gehiengo nabarmen batek onartuta 

Gipuzkoan 83 alde, 2 kontra eta 4 abstentzio eta Bizkaian 115 alde eta abstentzio bakarra. Araban, berriz, ez zen hain nabarmena izan: 41 alde, 26 kontra eta 10 abstentzio–, testu berriaren alde bozkatu zuten. Testu horri "Gestoreen" Estatutua deitzen zaio Foru Aldundien Batzorde Kudeatzaileen ekimenez egin baitzen. 

Ondoren, 1933ko azaroaren 5ean erreferenduma (plebiszitua) egin zen eta –gogo handiagoz edo txikiagoz– nazionalisten, errepublikanoen eta sozialisten babesa jaso zuen eta kontra tradizionalistak, eskuina eta komunistak zeuden. Jende askok parte hartu zuen.

Bitxia ere zera izan zen: indarrean zegoen hauteskunde-legearen arabera, 23 urtetik gorakoek botoa emateko eskubidea izan zuten eta Estatuan emakumeek lehen aldiz bozkatu zuten. Erreferendumean onartu ostean, beharrezkoa zen Gorteen onarpena.

Donato Lamariano

Antzuolak, erreferenduma etorri aurretik etxeko lanak eginda zeuzkan. 1931n eman zirelako lehendabiziko urratsak orduko alkatea zen Donato Lamariano Madrilera joan zenean, Euskadiko beste  alkate batzuekin batera,  Espainiako gobernuari Euskal Estatutua onar zezala eskatzera. 

Urratsak urrats, hasierako egitasmoak Nafarroarekin batera estatutua osatzea bazen ere (Lizarrako Estatutua), azkenean, Nafarroa barik baina, erreferenduma iritsi zen.

Hauek izan ziren emaitza harrigarriak gure herrian:
  • Hautesle kopurua: 774
  • Aldekoak: 760
  • Aurka:0
  • Zuri/baliogabe: 1 
Beraz, ia gehiengo osoak baiezkoa eman zion Estatutuari.


 Emakumeak lehen aldiz bozkatzen. Eibar (1933)

Dena den, 1933ko azaroko hauteskundeetatik sortutako Gorteak gehienbat eskuinekoak zirenez, eta plebiszituan izandako balizko irregulartasunak eta Araban gehiengoei loturiko baldintzak ez zirela bete salatzeko tradizionalista arabarrek aurkeztu zituzten alegazioak zirela eta, izapidetze-aldia bertan behera geratu zen.

Beste testuinguru politiko desberdin batean, 1936ko otsaileko hauteskundeetatik sortutako Gorte Nagusietan ezkerreko gehiengo sendoa zegoela, prozesuari berriro ekin zitzaion. Baina egoera berehala aldatu zen, uztailaren 18ko altxamendu militarra gertatu zen eta horrek berekin ekarri zuen azken onarpena aurreratzea, hain zuzen, 1936ko urriaren 1ean.

Nolanahi ere, alde nabariak daude 1936ko urrian azkenean onartu zen testuaren eta 1933ko plebiszituan bozkatutako testuaren artean. 


INFORMAZIO GEHIAGO:  http://www.euskadi.net/emaitzak/republica/contexto_historico_referendum_e.htm


No hay comentarios:

Publicar un comentario