2017/06/18

LASKURAIN ERROTA

"Don Santiago de Ceballos y Plaza y Doña Venancia de Amurrio y Arratabe, consortes legítimos, propietarios y mayores de edad, vecinos de Labastida de la provincia de Álava ... Que la Doña Venancia de Amurrio y Arratabe por herencia de su finada señora madre, Doña Juliana de Arratabe y Aguirre, que falleció en diez y nueve de septiembre de mil ochocientos sesenta y uno, es dueña y se halla en posesión de las caserías de Lascurain-aundia y Lascurain molino con todos los pertenecidos, radicantes en jurisdicción de esta villa de Anzuola".

Halaxe hasten da Antzuolan 1876ko abuztuaren 8an idatzitako jabego ziurtagiria. Ez dut uste Lizarraga auzoan dauden Laskurainandia eta errotak aurkezterik merezi dutenik. Hala ere, bere inguruetara joaterik baduzue konturatuko zarete, inguruko pinadia moztuta, agerian geratu dela Laskurain errota. Berau aprobetxatuz, bere aztarnetara hurbiltzeko aitzakia izan dugu, baina ez dagoeneko "Antzuolako baserriak eta errotak" liburuan dagoena errepikatzeko, baizik eta goian aipatu dugun dokumentua eta 1929n Nikolas Bizkarrondok idatzitakoa aprobetxatuz, ezagutzen ez ditugunak adierazteko.


 LASKURAIN ERROTAREN AZTARNAK AGERIAN

Hala da, 1876an egindako dokumentua aprobetxatuz, ikusiko dugu nola deskribatzen diren errota honen egoera eta lur jabetzak: "Es un edificio de una vivienda y su construcción moderna, hallándose en un estado regular de conservación".

Eraikina modernoa, bai, dakigulako XIX. mendearen hasieran berriztu zela-edo, baina antzinako aztarna historikoak zituena; izan ere bere lehen aipamen historikoa 1586koa da.

Aldi berean esaten digu dokumentuak zera:

"Existen dos piedras hidraúlicas y demás untesilios indispensables de un molino (h)arinero; y además otras separada de las anteriores en otro edificio pequeño cerca del anterior. Miden ambos edificios de planta solar, juntamente con una tejabana intermedia a aquellos y otra casa pequeña que se halla en frente separada de las anteriores por un camino, una área y noventa y un centiáreas".

Errotagaina eta errotarriak Laskurain errotan.

Beraz, hemen jakinarazten digute bi errotagain eta errotape zeuzkala errotak, eta bakoitzean errotarriak. Dokumentu hau ere interesgarria da errota honek zeuzkan lur jabetzak adieratzen dizkigulako, eta ez bakarri "echeburua", "echeaurrea" eta "echeostea"n, baizik eta baita "Altisacona" gaztainadia eta beste gaztaina, haritz eta pago batzuk "Aquinibay-burua"n, berau "Basaichi" eremuan.

Kontua da, esandako jabetza ziurtagiria herriko udalak onartu zuela 1876ko abuztuaren 6an, Jose Marcelino Laborda alkate zela. Aurretik, baina, 387 erreal eta 84 zentimo ordaindu behar izan zituen tasa bezala arestian aipatu dugun Venancia Amurriok, errotaren jabeak. 

1929ko apirilaren 15ean, berriz, Nikolas Bizkarrondok Laskurain errotako ur erabileraren inguruan eginiko azterketa tekniko bat dakargu honetan, kontuan izanda, Lizarraga auzoan kokatuta dagoen errota hau ezkutuan egon dela eta orain, baso garbiketa tartean, agerian geratu dela. Bide batez gogortuko dugu zeintzuk bizi ziren bertan ere.

Laskurainandia baserria

Urte hartan Isabel Arrataberena, alega, Nikolas Otazuren alargunarena zen errota. Bide batez esan dezagun, baita Laskurainandiko baserriarena ere.

Ur saltorik ez duen errota da, eta errekak bertan daukan desnibela aprobetxatzen zuen garai batean, goiko aldean kanal baten bidez Lizarraga errekaren urak ur depositura eramateko.



Ur biltegia.

Errekatik ur depositura zeukan kanala oso arrunta zen, ez zegoen landuta, eta 0,80 metro zabalera eta 0,50 metro sakonera zeukan. Luzera, berriz, 77 metrokoa. Kontuan izanda ur emana, segundoko 200 bat litro eramateko gaitasuna zeukan.

Ur biltegiaren gaina.

Esan bezala, kanal honek ur depositura zeraman ura. Berak 17 metroko luzera zeukan, eta batanaz besteko 5 bat metroko zabalera eta 5,5 metro sakonera.

Hemendik azpian zeuden errotapeetara joaten zen ura. Bi errotape zeuzkan errota honek, Antzuolan bakarra ere honetakoa. Lehen errotapean zeuden bi burdinazko gurpiletara (errodeteak) joaten zen kanal bat bidez ura, hauek mugiaraziz, eta honek zeuzkan ardatzen bidez, errota-gainean zeuden bi errota harri mugiaraziz ere.

Errotapea.

Hemengo urekin, ondoren, azpian zegoen beste errotapera joaten zen, beste hainbesteko gurpil eta errota harri mugiaraziz.


Bigarren errotagaina

Bigarren errotapearen sakonera eta baita luzera ere 4 metrokoa zen; zabalera, berriz, 6 metro, batanaz beste.

Lehen depositutik lehen gurpilera zegoen ur saltoa 8,20metrokoa zen; bigarrenera, berriz, 6,09 metro.


Azpiko errotapea

Behin urak erabili eta gero, 42,50 metro luzera zeukan kanal baten bidez itzultzen ziren Lizarrara errekara.

Gaineko zein beheko saltoaren arteko desnibela 19,22 metroko zen.








HEMEN IKUSTEN DA MAILA DESBERDINEKO ERROTAGAINAK ETA ERROTAZPIAK ZEUZKALA LASKURAIN ERROTAK. 
NIKOLAS BIZKARRONDOK EGINDAKO PLANOA DA

Iturria:

Sancho el Sabio Artxibategia.Otazu artxiboa: FSS-OZ-OTAZU, C.77,N.11, eta Certificación de la posesión de las caserías de Lascuráin.FSS-OZ-ARRATABE, C.16, N.12.



No hay comentarios:

Publicar un comentario